Amadeus và Holophonix tại Sainte-Chapelle nổi tiếng ở Paris

Đạo diễn nổi tiếng thế giới Bob Wilson, được biết đến với các tác phẩm sân khấu tiên phong, đã tạo ra một phòng nghệ thuật với âm thanh đắm chìm có tên Gloria – một trải nghiệm siêu thực, ấn tượng – ngay tại trung tâm Paris, trong nhà thờ Sainte-Chapelle nổi tiếng.

Xuất thân từ Waco, Texas, Robert Wilson chỉ mới mười bảy tuổi khi trong chuyến đi đầu tiên tới châu Âu, ông phát hiện ra Sainte-Chapelle, một viên ngọc của nghệ thuật Gothic tỏa sáng trên toàn bộ Île de la Cité, ngay giữa lòng Paris. Đó là một cú sốc. Ông cảm thấy ‘cảm xúc mạnh mẽ giống hệt’ khi trở lại tòa nhà hoàng gia cách đây vài ngày để hoàn tất chuẩn bị cho ‘Gloria’; một phòng nghệ thuật âm thanh 360 độ được trình diễn mỗi thứ Bảy và Chủ nhật từ ngày 8 tháng 10 đến ngày 31 tháng 12 năm 2022.

Để kỷ niệm nửa thế kỷ thành công tại Pháp, kể từ khi Le Regard du Sourd ở Nancy (1971) và Lễ hội Mùa thu đầu tiên ở Paris (1972), chủ tịch của Trung tâm Di tích Quốc gia, Philippe Bélaval, đã mời ‘Bob’ Wilson trở lại, ‘một phù thủy của ánh sáng và âm thanh’ đã làm mới, theo cách trau chuốt và trang nghiêm của riêng mình, nghệ thuật sân khấu kịch tính và trữ tình.

“Chúng tôi có một chính sách kiên quyết mời các nghệ sĩ đương đại vì di sản và sáng tạo phải hoạt động cùng nhau. Bob là một trong những nghệ sĩ tôi muốn mời, để đánh dấu 50 năm ông có mặt ở Paris. Chúng tôi cảm thấy nhận thức của ông về không gian, khả năng sử dụng âm thanh và ánh sáng có thể mang lại những điều tuyệt vời cho một di tích.”
theo Philippe Bélaval, Chủ tịch Trung tâm Di tích Quốc gia cho hay.

“Nó mời gọi chúng ta nhìn nhận di tích này, những ô cửa sổ này, theo một cách khác. Nó mang lại một cường độ mới cho trải nghiệm tham quan đã rất mạnh mẽ. Một số du khách sẽ đến để nghe Bob Wilson. Sau đó, những người khác sẽ đến tham quan di tích và có cơ hội khám phá nó trong dịp này, đó là điều thật phi thường.”
Cécile Rives, quản lý Sainte-Chapelle đồng tình.

“Khám phá vẻ đẹp của tác phẩm này là một trải nghiệm đáng kinh ngạc. Cảm xúc ấy lưu lại trong tôi nhiều năm qua.”
Bob Wilson cho biết.

Khi Trung tâm Di tích Quốc gia (CMN) trao cho Bob Wilson một ‘carte blanche’, không ngạc nhiên khi tự nhiên, lựa chọn của ông lại rơi vào địa điểm này. Sainte-Chapelle, được xây dựng vào thế kỷ 13 theo yêu cầu của vua Saint-Louis, là một nơi đòi hỏi nhiều thách thức.

Trong Gloria, một trải nghiệm diễn ra sáu lần một ngày và kéo dài hai mươi lăm phút, Wilson tạo ra một cuộc đối thoại giữa âm nhạc và từ ngữ cùng với ánh sáng xuyên qua những cửa sổ của nhà nguyện trên, một nhân chứng đặc biệt cho nghệ thuật kính màu của thế kỷ 13.

” Nó rất khác với việc dàn dựng cho Nhà hát Opera Paris, là một ví dụ. Tôi đã mất một thời gian để tìm ra cách làm việc ở một nơi như vậy, vì thời gian vang và cách bạn cảm nhận âm thanh. Tại đây, tôi không phải làm gì cả! Ánh sáng đã quá tuyệt vời, đặc biệt là cách nó thay đổi suốt cả ngày.”
Bob Wilson chia sẻ.

Nhà soạn nhạc Richard ‘Dickie’ Landry (sinh năm 1938) đã là bạn đồng hành của Bob Wilson từ những năm tháng sôi nổi ở New York cùng với Robert Rauschenberg, Philip Glass và Trisha Brown. Ông đã sáng tác cho dịp này một phong cách âm nhạc hậu tối thiểu với những giai điệu kéo dài quen thuộc, được tạo nên từ các lớp dàn dây tổng hợp mô phỏng các hợp âm của đàn organ.

“Âm nhạc đến từ một bài thánh ca tôi viết vào năm 1985, từ đó tôi đã lấy ‘Gloria’. Tôi đã ngẫu hứng trên bàn phím, theo cấu trúc ban đầu của bản thánh ca.”
Dicky chia sẻ.

Âm thanh nền được làm phong phú bằng những đoạn trích từ bài thơ vĩ đại De Rerum Natura (Về Bản Chất của Vạn Vật) của Lucretius, một nhà triết học Latin từ thế kỷ I trước Công Nguyên. Một âm vang thế tục cho những chủ đề lớn được gợi lên bởi những cửa sổ kính màu, ‘khắc họa mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên, giữa linh hồn và cơ thể, giữa đất và trời.’

Lời bài hát bằng tiếng Pháp được thu âm bởi một đứa trẻ và hai diễn viên thân thiết với ông kể từ vở Fables de la Fontaine tại Comédie-Française (2004), Cécile Brune và Eric Génovèse.

“Đó là một văn bản cho mọi thời đại, hiện đại đến mức vững chắc như đá, không thể phá hủy. Tôi chọn họ đơn giản vì tôi thích nghe giọng nói của họ. Kết quả là một lời mời gọi để suy ngẫm về không gian, và thậm chí để thiền. Một thời gian để suy nghĩ và mơ mộng giữa lòng thành phố nhưng thoát khỏi tiếng ồn của đô thị. Những khoảnh khắc này rất hiếm hoi trong cuộc sống bận rộn của chúng ta. Hãy đặt cược rằng đối với đa số du khách, cảm xúc tự nhiên được cảm nhận trong ‘nhà nguyện ánh sáng’ này sẽ dâng cao.”
Bob Wilson, một người không theo tôn giáo nhưng là một nhà tâm linh thực thụ tóm tắt sau khi lắng nghe lần cuối sáng tạo của mình, khuôn mặt ông tập trung, hai tay thả lỏng trên tay đỡ ghế.

Amadeus đã phát triển và lắp đặt một hệ thống phóng âm thanh độc đáo, được thiết kế riêng cho Sainte-Chapelle, phối hợp cùng các nhóm bảo tồn di sản của Trung tâm Di tích Quốc gia và cố vấn công nghệ mới của họ, Thierry Coduys.

“Việc tạo ra tác phẩm ngắn ngủi này đã dẫn chúng tôi đến việc chuyển giao cho thuê những gì đã là điểm mạnh của chúng tôi trong thời gian dài, thiết kế đặc biệt, và hỗ trợ các nhà sáng tạo trong phương pháp nghệ thuật của họ ở cấp độ kỹ thuật. Theo yêu cầu của người quản lý cũng như Bob Wilson, tám thùng loa ‘rõ ràng’ nhất đã được chúng tôi phủ vàng lá. Chúng hoàn toàn biến mất trước các phào chỉ, cột, chân tường và các vòm được trang trí bằng đỏ, xanh và vàng, trở thành một phần của sự đa sắc của kiến trúc của di tích. Dự án này giới thiệu ‘bộ phận’ mới này dành cho các dự án tạm thời và do Pipo Gomes làm giám đốc Kỹ thuật tốt nghiệp từ CFPTS có trụ sở tại Paris, trước đây là Quản lý Âm thanh của La Scala Paris, và nhà thiết kế âm thanh cho các đạo diễn và biên đạo múa nổi tiếng như André Engel, José Montalvo, và những người khác.”
Gaetan Byk, Giám đốc điều hành tại Amadeus nói.

Hệ thống điện-âm thanh được thiết kế bởi Amadeus bao gồm mười lăm loa bao quanh và treo trên cao, một số trong đó được tùy chỉnh và hoàn thiện bằng vàng lá để hòa hợp hoàn hảo với vật liệu chính của tòa nhà.

“Chúng tôi đã làm việc chặt chẽ với người quản lý của Sainte-Chapelle và các nhóm của Trung tâm Di tích Quốc gia để tìm ra các giải pháp thực hiện đảm bảo tính toàn vẹn của di tích cũng như sự kín đáo tối đa của hệ thống điện-âm thanh.”
Pipo Gomes, Giám đốc Kỹ thuật tại Amadeus, người phụ trách dự án cho biết.

“Một số hệ thống loa đặc biệt được treo từ cấu trúc lịch sử của Sainte-Chapelle bằng các dây thép không gỉ siêu mỏng dài gần 20 mét, xuyên qua vòm thông qua những lỗ có đường kính 8 cm. Các loa sau đó được ổn định bằng các dây nylon trong suốt, hoàn toàn không thể nhìn thấy.”
Gomes bổ sung.
Các loa này được điều khiển bởi phần mềm không gian âm thanh mới nhất, được gọi là HOLOPHONIX Native, phát triển bởi Amadeus phối hợp với IRCAM.

“Âm thanh khiến bạn choáng ngợp! Nó đến từ bên phải, bên trái, trung tâm, từ trên trần.”
Bob Wilson bình luận.

Phần mềm sử dụng nhiều kỹ thuật vang vọng và không gian cho phép âm thanh định vị, di chuyển, và vang vọng các nguồn âm trong không gian, ở hai hoặc ba chiều.

Một thuật toán không gian hỗ trợ sự tổng hợp của trường âm thanh trong 3D hay Tổng hợp Trường Sóng (WFS) – kết hợp với vài reverberators tham số – đã được chọn để đặt và di chuyển các nguồn âm trong không gian một cách trực quan.

Nick Sagar, người phụ trách tạo âm thanh thường xuyên làm việc với phần mềm Logic Pro cho các tác phẩm của mình. Do đó, chúng tôi đã tích hợp HOLOPHONIX Native vào quy trình làm việc sản xuất của anh ấy để anh có thể duy trì thói quen làm việc của mình trong khi vẫn có quyền truy cập vào khả năng viết không gian mà giải pháp phần mềm của chúng tôi cung cấp, cả trong việc trộn theo đối tượng hoặc theo các điểm trực tiếp.
Adrien Zanni, nhà nghiên cứu và phát triển tại Amadeus cho dự án HOLOPHONIX cho biết thêm.

“Việc tích hợp plugin HOLOSCORE mới cho phép anh ấy chỉnh sửa các quỹ đạo như tự động hóa trực tiếp từ Logic Pro. Chúng tôi cũng đã sử dụng bộ xử lý tạo vang có sẵn trong HOLOPHONIX Native chủ yếu để đồng nhất hóa khả năng khuếch tán của hệ thống và phản hồi âm thanh của Sainte-Chapelle. Công cụ vang vọng này cũng đã được sử dụng cho việc sáng tác nhạc tổng hợp để mang lại một cái nhìn tráng lệ hơn, nhằm tạo ra một cây đàn organ ảo, như tòa nhà này không có.”
Adrien Zanni nói thêm.

“Hai loa subwoofer được đặt ở cấp độ bàn thờ đã góp phần tạo cảm giác âm thanh xuống đến các tần số thấp. Để hoàn thiện phần âm thanh, chúng tôi đã hướng một vài loa vào một trường khuếch tán (khuếch tán gián tiếp), mang lại sự tinh tế và cho cảm nhận âm thanh tổng thể tốt hơn. Khi bản trộn cuối cùng được xác nhận, chúng tôi đã sử dụng phần mềm REAPER như một máy ghi âm đa kênh để tạo ra âm thanh, và cuối cùng là phần mềm Qlab để phát tự động các tệp vào thời gian phát sóng đã định.”
Adrien Zanni kết luận.

Quyền tự chủ sáng tạo được trao cho đạo diễn và nghệ sĩ thị giác người Mỹ Robert Wilson đã được thể hiện một cách tài tình dưới các vòm của Sainte-Chapelle. Một trải nghiệm đắm trìm vào ánh sáng và âm thanh, để được khám phá trước khi năm kết thúc.

“Những nơi như thế này rất cần thiết, đặc biệt là ở các thành phố. Chúng ta có cuộc sống bận rộn, Paris là một thành phố rất sôi động. Vì vậy, đây là một nơi bạn có thể đến và dành thời gian để suy nghĩ và dành thời gian để mơ mộng.”
Bob Wilson kết thúc một cách đầy chất thơ.